Studim për vëllimin poetik “Nën hijen e shqipes”, të autores Elda Ahmeti
(Botues: Shoqata e Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë “Papa Klementi XI – Albani” në Suedi)
HYRJE
Ka libra që lexohen e harrohen me kalimin e ditëve. Ka libra që prekin zemrën dhe mbeten gjatë në kujtesë. Por ka edhe libra që shndërrohen në monumente shpirtërore, duke i folur ndërgjegjes së një kombi dhe duke e rikthyer lexuesin te rrënjët, historia dhe amaneti i lirisë. Pikërisht një vepër e tillë është vëllimi poetik “Nën hijen e shqipes” i autores së re Elda Ahmeti.
Në një kohë kur globalizimi dhe ritmi i vrullshëm i jetës rrezikojnë të zbehin kujtesën historike dhe identitetin kombëtar, zëri poetik i Elda Ahmetit vjen i kthjellët, i fuqishëm dhe i papërkulur, si një flamur që valon mbi plagët dhe krenarinë e Kosovës. Ndonëse në moshë të re, autorja dëshmon një pjekuri artistike të admirueshme, duke e shndërruar poezinë në tribunë të kujtesës, të krenarisë dhe të përgjegjësisë kombëtare. Vargjet e saj nuk janë vetëm krijime estetike; ato janë dëshmi, kushtrim dhe amanet.
“Nën hijen e shqipes” nuk është thjesht një libër me poezi. Është një himn për gjuhën shqipe, një kurorë lavdie për dëshmorët, një lutje për Kosovën dhe një betim se historia nuk do të harrohet kurrë. Në faqet e tij rreh zemra e një brezi që e njeh çmimin e lirisë dhe e kupton se ajo nuk mbrohet vetëm me armë, por edhe me fjalën e shkruar, me kulturën dhe me dashurinë e pakushtëzuar për atdheun.
Prandaj, ky vëllim poetik nuk duhet parë vetëm si debutimi letrar i një autoreje të talentuar, por si lindja e një zëri të ri atdhetar në poezinë bashkëkohore shqiptare – një zë që premton vazhdimësi, dinjitet dhe përkushtim ndaj idealeve më të larta kombëtare.
1.
Vëllimi poetik “Nën hijen e shqipes” nuk është thjesht një përmbledhje poezish; është një ditar shpirtëror i shkruar në udhëkryqin mes kujtesës historike dhe ndjenjës së pastër atdhetare. Përmes këtij vëllimi, autorja Elda Ahmeti na dorëzon një hartë emocionale, ku çdo varg shërben si një gur i palëkundur në kalanë e identitetit tonë kombëtar.
Libri është i strukturuar në tri cikle organike, të cilat ndërtojnë një rrugëtim të plotë, duke e udhëhequr lexuesin nga rrënjët familjare, drejt kujtesës historike dhe, në fund, te amaneti i përjetshëm i lirisë.
Në ciklin e parë, “Rrënjët, malli dhe identiteti”, autorja na kthen te ngrohtësia e vatrës familjare. Këtu poezia gjen strehë te figura e gjyshit, te tingulli i çiftelisë dhe te krenaria e pamasë për gjuhën shqipe. Ky cikël është dëshmia se dashuria për atdheun nuk fillon në librat e historisë, por në dritaren e shtëpisë në Zhabar, në abetaren e parë dhe në respektin për uniformën e babait që shërben me nder.
Poezitë e këtij cikli janë të mbështetura mbi ndjenja të pastra, ku familja shndërrohet në shkollën e parë të patriotizmit. Aty edukohen virtytet, ndërtohet karakteri dhe trashëgohet dashuria për gjuhën, kulturën dhe historinë kombëtare. Në këtë mënyrë, autorja e lidh mjeshtërisht botën intime me fatin e përgjithshëm të kombit.
Cikli i dytë, “Mitrovica – dhimbja dhe qëndresa”, është një homazh i fuqishëm për qytetin që mban peshën e ndarjes dhe të qëndresës. Mitrovica këtu vjen si një simbol i gjallë, ku Ura e Ibrit nuk është vetëm beton, por një kufi që ruhet me zemër.
Poezitë kushtuar Artim Jasharit, Shemsi Ahmetit dhe dëshmorëve të Rrugës së Kovaçëve janë një thirrje për të mos e harruar kurrë çmimin e lirisë që pagoi ky qytet. Autorja nuk e përshkruan Mitrovicën vetëm si një hapësirë gjeografike, por si një organizëm të gjallë, ku dhimbja dhe krenaria bashkëjetojnë në çdo rrugë, në çdo urë dhe në çdo kujtim.
Kulmi artistik dhe emocional arrihet në ciklin përmbyllës, “Kushtrimi i Shqipes – lavdi dhe amanet”. Këtu poezia merr përmasa epike. Nga epoka e Gjergj Kastriotit – Skënderbeut e deri te epopeja e Prekazit, vargu shndërrohet në kushtrim.
Dialogu mes nënës dhe ushtarit, elegjia për Leotrimin dhe homazhi për komandantin legjendar Adem Jashari e bëjnë këtë cikël një testament poetik për brezat që vijnë. Heroizmi nuk paraqitet si mit i largët, por si një përgjegjësi morale që vazhdon të jetojë në ndërgjegjen e çdo shqiptari.
Titulli i këtij libri, “Nën hijen e shqipes”, përmbledh në mënyrë simbolike thelbin e gjithë veprës. Shqiponja dykrenare, si emblemë e identitetit kombëtar, nuk është vetëm një simbol heraldik, por hija mbrojtëse nën të cilën kanë jetuar, luftuar dhe sakrifikuar breza të tërë shqiptarësh. Në këtë këndvështrim, liria është shkruar me gjakun e dëshmorëve, por ajo mund të ruhet vetëm përmes gjuhës shqipe, edukimit, kujtesës historike dhe krijimtarisë letrare.
Autorja, si një bijë e re e Kosovës, na kujton se trupat mund të jenë të brishtë, por shpirti i një populli që ushqehet me idealin e lirisë mbetet i pathyeshëm.
Ky vëllim është një dhuratë për të gjithë ata që e duan Kosovën, një ngushëllim për ata që ndjejnë mall për vendlindjen dhe një doracak nderi për brezat që do të trashëgojnë lirinë. Ai dëshmon se poezia nuk është vetëm art, por edhe kujtesë, përgjegjësi dhe mision.
2.
Historia e një populli nuk shkruhet vetëm në arkivat zyrtarë apo në faqet e ftohta të librave të historisë; ajo frymon, lëndon dhe lulëzon në shpirtrat e atyre që nuk pranojnë të harrojnë. Përmes vëllimit poetik “Nën hijen e shqipes”, shpërfaqet një e vërtetë e madhe: liria e Kosovës është një ndërtesë e lartë, themelet e së cilës janë vaditur me gjakun e dëshmorëve, ndërsa kulmi i saj mbahet lart nga shkronjat e gjuhës shqipe. Ky amanet, që kalon si stafetë nga brezi në brez, është busulla që orienton identitetin tonë kombëtar.
Në thelb, atdhedashuria nuk është një nocion abstrakt, por një ndjenjë e gjallë që lind pranë vatrës familjare. Ajo nis me tymin e oxhakut në fshatrat tona, me borën që mbulon kulmet e Zhabarit dhe me tingullin melankolik të çiftelisë së gjyshit. Ky mjedis intim, ku mbesat dhe nipat rriten me rrëfime për të parët, është djepi ku farkëtohet qëndresa. Kur autorja flet për gjuhën shqipe si një pasuri që “nuk shuhet kurrë”, ajo na kujton se përpara se të rrokësh armën për liri, duhet të mësosh ta duash emrin tënd, tokën tënde dhe abetaren që t’i hapi sytë. Pa këtë rrënjë shpirtërore, lufta do të ishte thjesht një përplasje force, ndërsa me të shndërrohet në një mision të shenjtë.
Historia e Kosovës është e mbushur me sakrifica të panumërta. Nuk mund të flitet për lirinë pa ndjerë jehonën e granatave që këputën ëndrrat e fëmijëve, pa parë lotin e nënave që përcollën bijtë drejt pavdekësisë dhe pa kujtuar familjet që u flijuan për idealin e lirisë. Në këtë kuptim, poezia e Elda Ahmetit nuk është vetëm art; ajo është kujtesë morale.
Figura e Leotrimit, dhimbja e “Nënëlokës”, epopeja e familjes Jashari në Prekaz, qëndresa legjendare e Tahir Mehës dhe gjaku i derdhur në rrugët e Mitrovicës përbëjnë boshtin emocional të këtij vëllimi. Këto nuk paraqiten si episode të shkëputura historike, por si hallka të së njëjtës zinxhirë sakrifice që ndërtoi themelet e shtetit të Kosovës.
Mitrovica, në universin poetik të autores, nuk është vetëm një qytet. Ajo është një metaforë e fatit historik të Kosovës. Nga njëra anë bart plagën e ndarjes, ndërsa nga ana tjetër mishëron krenarinë e një populli që nuk pranoi të nënshtrohej. Ura e Ibrit nuk është vetëm një objekt ndërtimor; ajo bëhet simbol i sfidës, i qëndresës dhe i shpresës se një ditë çdo ndarje do të mbetet vetëm pjesë e historisë.
Në këtë rrugëtim poetik zënë vend edhe figurat e dëshmorëve, të cilët autorja nuk i trajton si emra të gdhendur në pllaka përkujtimore, por si prani të gjalla që vazhdojnë të frymëzojnë jetën dhe ndërgjegjen kombëtare. Heroizmi nuk glorifikohet për hir të efektit emocional; ai paraqitet si detyrim moral ndaj së ardhmes.
Mirëpo, libri ngre edhe një pyetje të rëndësishme: A mjafton vetëm gjaku për ta ruajtur lirinë?
Përgjigjja e autores është e qartë. Jo.
Pikërisht këtu merr kuptim simbolika e “shqipes”. Shkronja shqipe është kujtesë, është shkollë, është kulturë, është dije dhe është vazhdimësi. Amaneti i dëshmorëve nuk është që brezat të mbeten të burgosur në dhimbje, por që ta ndërtojnë shtetin me mendje, me arsim, me punë dhe me përgjegjësi qytetare.
Kur Elda Ahmeti i kushton vargje Adem Demaçit dhe idealit të tij të pathyeshëm, ajo nxjerr në pah një të vërtetë universale: fjala është po aq e fuqishme sa arma. Burgjet nuk mundën ta mposhtnin mendimin e lirë, ashtu si pushtuesit nuk mundën ta shuanin aspiratën e shqiptarëve për liri.
Poezia, në këtë vëllim, merr funksion dokumentues. Ajo ruan kujtesën aty ku koha rrezikon të sjellë harresën. Përmes saj, dëshmorët vazhdojnë të jetojnë, jo vetëm në histori, por edhe në ndërgjegjen e brezave që do të vijnë. Kështu, fjala poetike fiton dimension edukues dhe qytetërues.
Një nga meritat më të mëdha të autores është se ajo nuk mbetet vetëm te përshkrimi i dhimbjes. Krahas plagës, ajo kultivon shpresën. Krahas lotit, vendos besimin. Krahas kujtesës, ndërton vizionin për të ardhmen. Pikërisht ky ekuilibër i jep librit një frymë optimiste dhe e largon atë nga retorika e zakonshme patriotike.
Nga pikëpamja artistike, Elda Ahmeti përdor një gjuhë të pastër, të drejtpërdrejtë dhe të kuptueshme. Metaforat janë të natyrshme, figuracioni buron nga tradita shqiptare, ndërsa ritmi i vargut përcjell emocione pa rënë në teprime stilistike. Kjo e bën poezinë e saj të komunikojë lehtë me lexues të moshave dhe formimeve të ndryshme.
Në tërësinë e vet, “Nën hijen e shqipes” është më shumë se një vëllim poetik. Është një dëshmi artistike e dashurisë për atdheun, një monument letrar kushtuar kujtesës historike dhe një apel i fuqishëm që liria të mbrohet çdo ditë përmes dijes, kulturës dhe gjuhës shqipe.
- Përfundim
Vëllimi poetik “Nën hijen e shqipes” i autores Elda Ahmeti është një dëshmi se poezia shqiptare vazhdon të ripërtërihet me zëra të rinj, të cilët i qasen historisë, identitetit dhe lirisë me ndjenjë të thellë përgjegjësie. Ky libër nuk është vetëm një përmbledhje krijimesh lirike, por një rrëfim poetik që ndërthur kujtesën historike me idealin kombëtar, duke e bërë lexuesin pjesëmarrës në një udhëtim emocional dhe shpirtëror.
Në të gjitha ciklet e këtij vëllimi, autorja dëshmon se e njeh mirë peshën e historisë së Kosovës dhe e ndien atë si pjesë të pandashme të identitetit të saj krijues. Ajo nuk shkruan për lirinë si një koncept abstrakt, por si një realitet të fituar me sakrificë, me gjak dhe me përkushtim. Pikërisht për këtë arsye, vargjet e saj fitojnë besueshmëri dhe ndikim emocional.
Njëra nga vlerat më të spikatura të këtij libri është ndërthurja harmonike ndërmjet ndjenjës personale dhe vetëdijes kolektive. Malli për vendlindjen, dashuria për gjuhën shqipe, respekti për familjen dhe nderimi për dëshmorët nuk paraqiten si tema të veçuara, por si pjesë të së njëjtës frymë krijuese. Kjo i jep veprës unitet artistik dhe e bën mesazhin e saj më të fuqishëm.
Në aspektin estetik, Elda Ahmeti shquhet për një ligjërim të qartë, të natyrshëm dhe komunikues. Ajo nuk synon ndërlikimin e panevojshëm figurativ, por zgjedh një gjuhë poetike që mbështetet mbi sinqeritetin e ndjenjës. Pikërisht kjo thjeshtësi artistike e bën poezinë e saj të depërtojë lehtë në ndërgjegjen e lexuesit.
Poezitë e këtij vëllimi përmbajnë një simbolikë të pasur kombëtare. Shqiponja, flamuri, gjuha shqipe, ura, kulla, Prekazi, Mitrovica, gjyshi, nëna dhe dëshmorët ndërtojnë një univers poetik ku çdo simbol bart një domethënie historike dhe shpirtërore. Këto elemente nuk përdoren si dekor poetik, por si shtylla mbi të cilat mbështetet identiteti shqiptar.
Një tjetër meritë e autores është fakti se ajo nuk e ndal poezinë vetëm te përkujtimi i së kaluarës. Përkundrazi, ajo i drejtohet vazhdimisht brezit të ri, duke e ftuar ta kuptojë se liria nuk është një dhuratë e përhershme, por një përgjegjësi që duhet ruajtur çdo ditë. Në këtë mënyrë, poezia e saj merr edhe funksion edukues, qytetar dhe kombformues.
Nëse gjaku i dëshmorëve ndërtoi themelet e lirisë, atëherë fjala poetike është ajo që e mbron kujtesën e saj. Kjo është ideja qendrore që përshkon tërë librin. Prandaj, “Nën hijen e shqipes” nuk është vetëm një himn për të kaluarën, por edhe një program moral për të ardhmen.
Ky vëllim dëshmon se letërsia mbetet një nga mënyrat më fisnike për ta mbrojtur identitetin kombëtar. Ajo e ruan kujtesën aty ku koha përpiqet të sjellë harresën dhe e shndërron sakrificën në dritë për brezat që vijnë.
Në këtë këndvështrim, Elda Ahmeti paraqitet si një zë premtues i poezisë bashkëkohore shqiptare, një autore që shkruan me ndjenjë, me përkushtim dhe me vetëdije të plotë për misionin e fjalës artistike. Poezia e saj nuk kërkon vetëm të lexohet; ajo kërkon të jetohet, të përjetohet dhe të bartet si amanet.
Në fund, mund të thuhet me bindje se “Nën hijen e shqipes” është një libër që i bën nder letërsisë sonë patriotike dhe një kontribut i çmuar në kultivimin e kujtesës historike, të dashurisë për gjuhën shqipe dhe të idealeve kombëtare. Ai është një vepër që nuk flet vetëm për të kaluarën heroike të Kosovës, por edhe për përgjegjësinë që secili brez ka për ta ruajtur të paprekur atë trashëgimi.
Sepse liria fitohet në fushëbetejë, por përjetësohet në ndërgjegjen e një populli që nuk harron gjuhën, historinë dhe dëshmorët e vet. Pikërisht këtë mesazh e përcjell me dinjitet e ndjeshmëri poetike vëllimi “Nën hijen e shqipes”, duke e shndërruar atë në një amanet letrar për brezat e sotëm dhe të ardhshëm.
Zymer Mehani, redaktor