Shkruan Profesor Zymer Mehani
Përmbledhja me tregime “Hijet e një shekulli të lodhur” e Avni Çunakut vjen para lexuesit si një dëshmi letrare e lidhur ngushtë me kujtesën, atdheun, mërgimin dhe kërkimin e vazhdueshëm të vetvetes. Në këto tregime, përvoja personale ndërthuret me kujtesën kolektive, ndërsa rrëfimi lëviz ndërmjet dhimbjes, ironisë, revoltës dhe shpresës.
Gjuha e veprës ruan ritmin e të folurit shqip dhe ngjyrimin e viseve prej nga burojnë personazhet. Dialogu i drejtpërdrejtë dhe i gjallë nuk shërben vetëm për të çuar përpara ngjarjen, por edhe për të zbuluar karakterin, kujtesën dhe mënyrën e të menduarit të njerëzve. Gjatë redaktimit është ruajtur fryma e ligjërimit dhe veçantia e zërit autorial.
Në qendër të librit qëndron njeriu përballë kohës. Ai pyet se çfarë ka humbur, çfarë ka ruajtur dhe çfarë duhet t’u lërë brezave. Mërgimi, vendlindja, fjala e dhënë, oda, familja, identiteti dhe përgjegjësia shoqërore shfaqen si motive që lidhen natyrshëm me njëra-tjetrën.
Autori përdor shpesh alegorinë, satirën dhe groteskun për të vënë në pah dobësitë njerëzore dhe shoqërore. Personazhet flasin me zërin e tyre, nganjëherë të urtë, nganjëherë të trazuar, ndërsa rrëfimtari i vështron me shqetësim dhe me një ndjenjë të thellë përgjegjësie.
Tregimet e këtij libri janë shenja kujtese. Ato mbajnë gjurmë të njerëzve, të bisedave, të udhëve dhe të përjetimeve që nuk duhen lënë në harresë. Kujtesa këtu nuk është vetëm kthim pas, por edhe mjet për të kuptuar të tashmen dhe për të ndërtuar një qëndrim më të përgjegjshëm ndaj së ardhmes.
Në përgatitjen redaktoriale është synuar që teksti të bëhet më i qartë dhe më i rrjedhshëm, pa cenuar logjikën e narracionit, individualitetin e personazheve dhe shtresën dialektore të dialogëve. Janë sistemuar ndarjet ndërmjet tregimeve, janë njësuar shenjat e dialogut dhe është përmirësuar paraqitja tipografike.
Lexuesi do të gjejë në këtë vëllim pyetje që nuk ofrojnë gjithmonë përgjigje të lehta. Pikërisht kjo është një nga vlerat e tij: të nxisë mendimin, të zgjojë kujtesën dhe të hapë bisedë për njeriun, shoqërinë, identitetin dhe përgjegjësinë.
Këtë vepër ia paraqesim lexuesit me bindjen se fjala e shkruar, kur buron nga përvoja dhe shqetësimi i sinqertë, mund të ruajë atë që koha përpiqet ta zbehë.
Uroj që “Gurët e kujtesës” të lexohen si një ftesë për reflektim, si një dëshmi e kohës dhe si një përpjekje për ta mbajtur të gjallë lidhjen me rrënjët.