Nga Margarit Done
Poezia “Trëndafila në ajër” është një përjetim poetik i thellë mbi ekzilin, dhimbjen dhe atë ndjesi të pafund të ndërprerjes që sjell mërgimi, jo vetëm si vendndodhje fizike, por si gjendje e përhershme shpirtërore.
Në thelbin e saj, poezia është një meditim i hidhur mbi braktisjen, humbjen dhe mbi “përplasjen” midis kujtesës dhe harresës. Në mënyrë simbolike, ajo ndërton një hapësirë ku poetja (apo zëri lirik) endet i mbështetur në “supet e vetmisë”, duke u përballur me boshllëkun e përhershëm të ndarjes nga vendlindja dhe nga njerëzit më të dashur.
Figura e parë e fuqishme që shfaqet në poezi është ajo e mbështetjes mbi “supet e vetmisë” dhe përqafimi me pritjen.
VETMIA këtu nuk është thjesht një ndjesi kalimtare, por një shtyllë e jetës së mërgimtarit, një realitet i vazhdueshëm mbi të cilin ai mbështetet për të qëndruar më këmbë.
PRITJA, një tjetër figurë abstrakte, personifikohet si bashkëudhëtare, e ngjashme me një përqafim i heshtur që nuk jep ngrohtësi, por e mban shpirtin pezull.
MALLI, përshkruar si një forcë që “gërryen shpirtin si lumi shtratin e vet”, është një tjetër simbol i fuqishëm që shpreh “dhunën” e heshtur të kujtimeve. Ai nuk është thjesht një ndjenjë, por një rrjedhë e pamëshirshme e cila, si lumi, ndryshon formën e brendshme të njeriut, në mënyrë të ngadaltë, por të pandalshme.
Figura e mallit është jo vetëm e dhimbshme, por edhe nje element që mban perbrenda anën filozofike.Ajo përfaqëson përpjekjen njerëzore për të ruajtur një lidhje me origjinën dhe rrënjët, edhe kur këto rrënjë janë zhdukur fizikisht.
MËRGIMI si “mallkim” dhe vdekja pa lamtumirë
Mërgimi emërtohet drejtpërdrejt si një “mallkim”, që nuk prek vetëm jetën e përditshme, por edhe momentin më të shenjtë, vdekjen. Një prej kulmeve emocionale të poezisë është vargu:
“Sytë e vdekjes rrinë të hapur / nuk morën lamtumirën e bijeve”
Një thirrje për gjithçka që ka mbetur pa u thënë, pa u përqafuar, pa u varrosur. Vdekja në mërgim bëhet simbol i mungesës së përjetshme të kthimit.
Në vend të ritualit të fundit, kemi “trëndafila në ajër”, një imazh poetik që zëvendëson “grushtin e dheut” mbi varr, duke krijuar një kontrast të thellë midis nevojës njerëzore për prekje dhe realitetit të ndarjes fizike.
Trëndafilat fluturojnë në ajër, të bukur, por të pamjaftueshëm, të paqëndrueshëm, të papërmbushur…
Stinët dhe koha përshkruhen si
qenie që “plaken” dhe “dergjen”, duke krijuar një ndjesi rënieje, amullie dhe rraskapitjeje shpirtërore. Po ashtu, udhët e harruara janë metaforë për rrugët që askush më nuk i ndjek, për tokat që harrohen, për gjurmët që fshihen nga kujtesa njerëzore
Ne kendveshtrimin filozofik, kjo është një thirrje kundër harresës. Poetesha e përçmon harresën si formë vdekjeje më të dhimbshme sesa vdekja fizike, sepse harresa fshin edhe kuptimin, jo vetëm praninë.
Poezia është një elegji për identitetin në mërgim.
“Trëndafila në ajër” është një poezi që nuk prek vetëm dhimbjen e individit në mërgim, por një elegji pergjithësuese për një brez të tërë që endet pa mundur të japë lamtumirën e duhur, pa mundur të kthehet, e ndoshta edhe pa mundur të kujtohet.
Në thelb, poezia është një zë njerëzor dhe lirik që vjen nga një zemër që endet mes dy botëve, mes vendit ku jeton trupi dhe vendit ku mbetet shpirti.
Urime poetes.
TRËNDAFILA NË AJËR
Mbështetur supeve të vetmisë,
përqafuar me pritjen.
Malli gërryen shpirtin
si lumi që ha shtratin e vet.
Fryma i merret pritjes,
buzëqeshja varet në rrudhën e fundit.
Mërgim —
qofsh mallkuar!
Sytë e vdekjes mbeten të hapur,
nuk morën lamtumirën e bijve.
Tokë e huaj çahet nën këmbë,
në vend të një grushti dhe,
hidhen trëndafila në ajër.
Stinët plaken nëpër udhë të harruara,
koha dergjet me shpresën ndër duar.