Shkruan Enver Sahiti
Është pikërisht kjo ndjeshmëri dhe ky shqetësim qytetar që i mungon shoqërisë sonë sot.
Ajo që na ka bërë përshtypje është një realitet i dhimbshëm: Lumenjtë tanë nuk janë më rrjedha jete, por transportues të mbeturinave të akumuluara gjatë gjithë vitit, të cilat në momentin e reshjeve zbresin me dhunë drejt fshatrave dhe qyteteve, duke u kthyer në rrezik publik.
Kjo pamje nuk flet vetëm për ndotje mjedisore, por për:
mungesë kulture qytetare,
dështim edukimi mjedisor,
indiferencë institucionale.
Shkrime si ky dhe reagime të tilla kanë vlerë sepse e thyejnë heshtjen dhe e quajnë problemin me emrin e vërtetë. Vetëdija kolektive nuk lind vetvetiu – ajo ndërtohet nga zëra të përgjegjshëm që nuk pajtohen me normalizimin e së keqes.
Vërshimet nuk janë rastësi, por pasojë e papërgjegjësisë kolektive
Çdo vit, sa herë reshjet intensifikohen, Kosova dhe Shqipëria përballen me të njëjtin skenar: lumenj që dalin nga shtrati, shtëpi të përmbytura, toka bujqësore të shkatërruara dhe dëme të konsiderueshme ekonomike. Këto ngjarje shpesh cilësohen si “fatkeqësi natyrore”, por ky përkufizim është vetëm pjesërisht i vërtetë. Në realitet, vërshimet janë gjithnjë e më shumë produkt i drejtpërdrejtë i papërgjegjësisë qytetare dhe neglizhencës institucionale.Lumenjtë në Kosovë dhe Shqipëri janë shndërruar në depo të hapura mbeturinash. Plastika, inertet, mbetjet shtëpiake e industriale, hedhen pa asnjë ndjenjë përgjegjësie në shtratin e tyre. Këto mbetje bllokojnë rrjedhën natyrore të ujit, ngushtojnë shtratin e lumenjve dhe krijojnë barriera artificiale që, gjatë reshjeve të dendura, e detyrojnë ujin të përhapet drejt zonave të banuara.
Megjithatë, faji nuk mund t’i faturohet vetëm qytetarit të papërgjegjshëm. Institucionet shtetërore dhe lokale mbajnë një barrë po aq të rëndë përgjegjësie. Mungesa e kontrollit, moszbatimi i ligjeve mjedisore, ndëshkimet simbolike dhe aksionet sporadike të pastrimit, e kanë normalizuar këtë gjendje alarmante. Pa monitorim të vazhdueshëm dhe pa masa ndëshkuese reale, ndotja e lumenjve vazhdon të shihet si një “problem i askujt”.
Pasojat janë të shumëfishta. Përveç dëmeve materiale dhe rrezikimit të jetës njerëzore, ndotja e lumenjve shkatërron ekosistemet, ndikon në cilësinë e ujit të pijshëm dhe dëmton bujqësinë, duke krijuar një zinxhir pasojash afatgjata për zhvillimin ekonomik dhe shëndetin publik.
Zgjidhja kërkon një qasje të integruar. Vetëdija qytetare duhet të rritet përmes edukimit dhe sensibilizimit të vazhdueshëm, duke filluar nga shkollat e deri te fushatat publike. Paralelisht, institucionet duhet të dalin nga roli pasiv dhe të veprojnë me vendosmëri: pastrim sistematik i lumenjve, ndalim i ndërtimeve pa kriter përgjatë brigjeve, kontroll i rreptë dhe ndëshkim real për ndotësit.Derisa lumenjtë të trajtohen si vende për hedhjen e mbeturinave dhe jo si pasuri natyrore, çdo reshje shiu do të mbetet një kërcënim. Vërshimet nuk janë dënim i natyrës, por pasqyrë e drejtpërdrejtë e sjelljes sonë kolektive. Vetëm duke pranuar këtë të vërtetë, mund të shmangim përmbytjet e së nesërmes.