Qirici Mina-Varri i pagëzimit, fëmija që mbeti përjetësisht pa emër

Varri i pagëzimit, fëmija që mbeti përjetësisht pa emër
-Sipas motiveve të novelës së Mihal Gramenos, botuar në vitin 1909 –
Edhe pas 275 vjetësh, varri monumental është ende aty, në veri të kishës së Shën Mëhillit, në Vithkuq.
I rrethuar me kangjella të zeza hekuri.
Si vetë vdekja.
I heshtur, por jo i harruar.
I lashtë, por ende i gjallë në kujtesën e njerëzve.
Shekujt dhe dëbora e ftohtë, që zbret nga maja e malit të Rungajës, e kanë brejtur kryqin e madh por nuk kanë mundur ta mposhtin.
As 275 vjetët nuk ia kanë fshirë epitafin e gdhendur mbi mermerin e bardhë:
«Varri i Pagëzimit, 13 janar 1751».
Era e ftohtë e vjeshtës së tretë të këtij viti që po lëmë pas, përplaset dhimbshëm mbi varret e heshtura.
Mos vallë vajton ende?
Mos vallë nuk i janë shteruar akoma lotët?
Diçka hyjnore më shtyn t’i afrohem varrit e të puth kryqin e tij.
Nga nëntoka ngrihen zëra.
Rrëqethës.
Tronditës.
Makabër.
Janë zgjuar legjendat, apo është ringjallur e vërteta?
E vërteta që ulërin prej gati tri shekujsh?
E vërteta që ka rrëqethur në çdo kohë banorët e Vithkuqit?
Ajo që bën të lotojnë gurët e varreve?
Të qajnë yjet e natës mbi livadhet e blerta të Makërzës?
Të pikojnë lot njëqind krojet e Vithkuqit, në vend që të derdhin ujërat e tyre kristalore në liqenin e Gjançit, atje ku buron lumi i Osumit?
Të vajtojnë ahet, pishat e bredhat e pyllit të gjelbër?
Brenda varrit të vdekjes së paralajmëruar, rënkojnë katër shpirtra:
Djali i vogël, ende pa mbushur vitin.
Mëma që e lindi, me gjirin ende të mbushur me qumësht.
Gjyshja plakë.
Gjyshi flokëdëborë.
Katër jetë njerëzore të këputura në mes.
Katër zemra.
Katër dashuri.
E qara e vogëlushit engjëll shpërthen si vullkan nga nëntoka, çan heshtjen shekullore dhe duket sikur thyen pllakën e mermerit të varrit. Pastaj ngrihet drejt majës së Rungajës.
Ulërin!
Akuzon!
-Cili më la mua pa emër?
Cili më futi në varrin e zi, pa mbushur ende motin?
Pa parë mirë dritën e diellit e të hënës?
Pa dëgjuar këngët e bilbilave dhe të thëllëzave?
Pa parë fluturat e bardha të dëborës?
Pa parë foletë e dallëndysheve nën pullazin e shtëpisë?
Pa parë lulet e pranverës dhe gjelbërimin e gjetheve të pyllit?
Pa belbëzuar fjalët magjike: «Mëmë» dhe «Atë»?
Zëri fëminor ka 275 vjet që rrëqeth malet e Vithkuqit, Korçës, Kolonjës e Skraparit.
Kazani prej tunxhi, ku përgatitej uji i pagëzimit, lëshonte avuj të ngrohtë.
E qara e foshnjës përplasej në pllakat e gurta e të akullta të hajatit të kishës.
Kostandin Thana iu afrua priftit.
-Uratë, dua ta pagëzoj tim bir në gjuhën shqipe: “
“Unë të pagëzoj në emër të Atit dhe të Birit të Shenjtë…”
Prifti grek u drodh nga zemërimi.
-Nga e ke gjetur këtë formulë të nëmur?
-Nuk është e nëmur, por e bekuar nga Pal Engjëlli, kryepeshkopi i Durrësit që më 1462, uratë, miku i Gjergj Kastriotit tonë të ndritur,-iu përgjigj plaku Thana.-Me këtë formulë dhe në këtë kishë kam pagëzuar tim bir njëzet e pesë vjet më parë.
Nusja e re, me foshnjën në krahë, ngriti sytë.
-Shqip ia këndoj ninullat tim biri.
Shqip flasim.
Shqiptarë lindim.
Shqiptarë vdesim.
Djali i vogël, lakuriq në krahët e së ëmës, përpëlitej e qante me gulçe foshnjeje.
Prifti grek hapi me zemërim derën e kishës.
-Dilni jashtë! Në këtë kishë formula e pagëzimit do të thuhet vetëm në gjuhën greke!
Acari i janarit hyri egërsisht në hajat.
Ata dolën në udhën e bardhë, duke çarë dëborën me mundim, me foshnjën të mbështjellë në krahët e së ëmës.
Kur mbërritën në shtëpi, djali i vogël kishte vdekur nga të ftohtët.
Mëma ra përmbys mbi të birin, që tashmë ishte shndërruar në një engjëll të ngrirë.
Ngrinë edhe plaka, edhe plaku Thana.
Katërmbëdhjetë kambanat e katërmbëdhjetë kishave të Vithkuqit oshëtinë për nëntë orë me radhë, në një vajtim që nuk mbahej mend.
Kostandin Thana u arratis në pyll.
U bë eremit.
Dyzet ditë e dyzet net shkoi te varri, duke mbajtur në duar katër tufa lulesh, të mbledhura mes dëborës.
Në ditën e dyzet e një, prifti grek u gjet i vrarë…
Kostandin Thanën nuk e pamë më të sillte lule te varri.
Ku shkoi?
Askush nuk e di.
Çdo vit, më 13 janar, në mesnatë, dëgjohet një zë fëmije:
-Cili më la mua pa emër?
Gurët e kishës, shkëmbinjtë e malit të Rungajës dhe pemët e pyllit të Vithkuqit ngrijnë.
Jo nga të ftohtët.
Nga dhimbja.
PS:
Thonë se Naum Vqilharxhi, babai i Rilndjes sonë Kombëtare, biri mendjendritur i Vithkuqit, ishte vetëm 16 vjeç kur ndodhi tragjedia.
Premtoi në heshtje:
“Shqiptarët të lexojnë, të shkruajnë dhe të pagëzohen në gjuhën shqipe …”
Në vitin 1844, shkoi në Varrin e Pagëzimit.
Nuk çoi tufa me lule, por një libër.
“Ëvetarin”, abetaren e parë shqipe.
Mos vallë engjëllin e ngrirë të 13 janarit të vitit 1751, Naum Veqihlarxhi e pagëzoi me emrin:
Ëvetar?
Atë natë Ëvetari vallëzonte me yjet dhe këndonte shqip:
“Unë të pagëzoj në emër të Atit dhe të Birit të Shenjtë…”
Mina T. Qirici
Tiranë, 6 nëntor 2026